Over waarden gesproken
Gepubliceerd op: 09-09-2009
In het VPRO programma Buitenhof van zondag 6 september discussieerden oud bankier Herman Wijffels en oud politicus en huidig hoogleraar en econoom Rick van der Ploeg over de waardecrisis die thans in het kielzog van de financiële- en economische crisis optreedt. In dat programma benadrukte fractievoorzitter Agnes Kant van de SP haar keus voor het behouden van 65 jaar als de pensioenleeftijd, een keus waartoe ook Geert Wilders van de PVV zich heeft bekeerd.
Wijffels en Van der Ploeg verschilden nauwelijks van mening en benoemden de CO2 uitstoot, herbebossing, klimaatbeheersing, schoon drink water voor iedereen, voedselproductie, de oorlog om schaarse grondstoffen als vraagstukken van een omvang groter dan de financiële crisis zelf. Kant wil dat banken en rijken meebetalen aan het terugdringen van de schulden van tientallen miljarden die banken met hun korte termijn winstbejag hebben veroorzaakt omdat de markten voor hun producten niet meer functioneerden. Ook kleine beleggers hebben daaraan via hun grote pensioenfondsen aan meegedaan.
De discussie gaat eigenlijk over de hoofden van individuen, huishoudens en kleine en middelgrote bedrijven heen. En toch kunnen ook zij in dagelijkse beslissingen grote invloed uitoefenen op de richting waarin maatschappijen zich bewegen. Bijvoorbeeld door niet als vanzelfsprekend in de auto te stappen, maar na te gaan of het doel ook telefonisch of per fiets bereikt kan worden.
Een factor die Wijffels benoemt is dat samenlevingen in het westen ver boven hun stand leven wanneer je de verhoudingen mondiaal bekijkt. Bij een herwaardering van alle waarden waarmee de samenleving zich omringd heeft komt dan ook de waarde van opgebouwde vermogens en de waarde van ieders inkomen aan de orde. Eigenlijk zegt hij dat dit relatief te hoog is. Meer aandacht voor ethische en morele waarden en normen impliceert minder waardering voor vermogen en inkomen. Maar de politiek is juist uitsluitend gericht op behoud van koopkracht en waarden en dat is voor mensen aan de onderkant van de samenleving ook noodzakelijk. De bekend wordende maatregelen om de rijksbegroting rond te krijgen richten zich vooral al op verminderen van geldstromen voor de onderklasse zoals partnerpensioen, inkomenstoeslagen en verhoging van de AOW leeftijd. Ouderwets, klassiek beleid.
Wijffels en Van der Ploeg kruipen vanuit een globale visie op apolitieke wijze dicht tegen elkaar aan in een filosofisch, natuurvriendelijk wereldbeeld waarbij in een soort globaal nationalisme opererende instituten deelvraagstukken moeten adresseren, los van politieke, democratische keuzen die lokaal gemaakt worden. Van der Ploeg sluit daarbij aan op internationale socialistische modellen waarvan de Nederlandse econoom Jan Tinbergen de grondlegger en de politicus Jan Pronk de uitvoerder was. Maar hij abstraheert het van een politieke waardebepaling alsof het niet uitmaakt op welke grondslagen en uitgangspunten dergelijke waakhonden over het huis aarde opereren als zij haar voortbestaan maar zeker stellen.
Herman Wijffels is daarbij in zekere zin apolitiek hoewel zijn wortels in het christendemocratische gedachtegoed liggen. Sterker nog is waarschijnlijk zijn betrokkenheid bij de coöperatieve bewegingen zoals de Rabobank waarvan hij decennia leider was. De coöperatie – samen een belang dienen – ligt weer dichtbij het corporatisme dat in de semipublieke sectoren in Nederland (woningcorporaties, zorgstichtingen, onderwijsinstellingen) het poldermodel heeft gebaard als een in zichzelf draaiende economie, gefinancierd door de betaler van belastingen en premies. We moeten oppassen niet van de wereld weg te abstraheren en onze democratische grondslagen goed bewaken
